ok
ml
fb
fb
Телефондар – 8 (7142) 26 – 63 – 06 (қабылдау бөлмесі), 8 (7142) 26 – 62 – 74 (тіркеу бөлімі)
ҚОЛДАУ ҚЫЗМЕТІ – 8 (7142) – 21 – 12 – 89
Мекенжай: Қостанай қаласы, Быковский к, 4а. Пошта: ock1@yandex.ru, ock_kos@med.mail.kz

МЕДИЦИНАЛЫҚ ЭТИКА ЖӘНЕ ДЕОНТОЛОГИЯНЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ ҚАН ҚЫЗМЕТІ ҰЙЫМЫНДА

ҚАН ҚЫЗМЕТІ ҰЙЫМЫНДАҒЫ

МЕДИЦИНАЛЫҚ ЭТИКА ЖӘНЕ ДЕОНТОЛОГИЯ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

 

Т. П. Афанасьева « бас медбике жоғары санатты

КМК «Облыстық қан орталығы» Қостанай қ.

Медициналық этика мен деонтологияның заманауи аспектілері медициналық ұжымның жоғары тиімді еңбегі ретінде қарастырылады. Медициналық мекемелердің үнемі кеңейтілетін және жақсартылатын техникалық жарақтандырылуын назарға ала отырып, емделушілердің жынысына, жасына, жағдайына, әлеуметтік жай-күйіне қарамастан «медицина қызметкерінің оларға құрметке, назар аударуға және жанашырлыққа лайық тұлғаны көруіне құқығы бар» екендігін ұмытуға болмайды.Қазіргі заманғы медициналық этиканың ең іргелі проблемасы денсаулықты қорғау өзіне қол жеткізе алатын адамдардың шектеулі тобы үшін артықшылық емес, адамның құқығы болуы тиіс. Бұл өзгерістерді жүзеге асыруға екі революция үлес қосты: биологиялық және әлеуметтік. Әлеуметтік төңкерістің арқасында денсаулықты қорғау әр адамның құқығына айналды. Индивидтер олардың адами қасиеттеріне - қадір-қасиетіне, бостандығына, даралығына байланысты тең деп қаралуға тиіс.

Медициналық қызметкерлерге қатысты этикалық құндылықтар мыналарды қамтуы мүмкін: олардың жеке ерекшеліктерін ескере отырып; жеке басын толық ашуға мүмкіндік беру; құқықтардың кепілдігі; әділ төлем; әлеуметтік кепілдіктер; жеке жауапкершілік салаларын есепке алу және т.б. Қызметкердің іс-әрекетін санадан тыс және саналы түрде қалыптастыратын осы құндылықтар, нормалар мен идеялардың үйлесімі - бұл кәсіпорынның мәдениеті.

Еуропалық мәдениетте 25 ғасырдан астам уақыт қалыптасты, әлемдік медицинаның көп ғасырлық өмір сүруіне ілесіп жүретін әртүрлі моральдық – этикалық принциптер, ережелер, ұсынымдар бір-бірін алмастырды.

Моральдық-этикалық қағидаттың 4 нысаны немесе моделі бар:

1) Гиппократ моделі («зиян келтірме»).

«Медицинаның атасы» Гиппократ (б.з. д. 460-377 жж.) салған емшілік принциптері медициналық этиканың бастауында осындай. Өзінің атақты «Антында» Гиппократ медицина қызметкерінің пациент алдындағы міндеттерін тұжырымдады.

Көптеген ғасырлар өткеніне қарамастан, «ант» өзінің өзектілігін жоғалтпады, сонымен қатар ол көптеген этикалық құжаттарды құрастырудың эталонына айналды.

 

2) Парацельс моделі («жақсылық жаса»).

Медициналық этиканың басқа моделі орта ғасырларда қалыптасты. Оның ең айқын принциптері Парацельспен (1493-1541жж.) баяндалған. Гиппократ моделіне қарағанда, медицина қызметкері пациенттің әлеуметтік сеніміне ие болған кезде, Парацельс моделінде патернализм – барлық емдеу процесі пациентпен эмоционалдық және рухани байланыс арқылы құрылатын негізгі мәнге ие болады

 

3) Деонтологиялық модель («борышты сақтау»қағидаты).

Бұл модельдің негізінде «борышты сақтау» принципі жатыр (грекше deontos «тиісті» дегенді білдіреді). Ол моральдық тәртіптің нұсқамаларын қатаң орындауға, медициналық қоғамдастықпен, социуммен, сондай-ақ міндетті орындау үшін медицина қызметкерінің жеке ақыл-ойы мен ерік-жігеріне негізделген. Әрбір мамандық үшін өзінің «ар-намыс кодексі» бар, оны сақтамау тәртіптік жазаға әкеп соқтырады.

 

4) Биоэтика («адамның құқықтары мен қадір-қасиетін құрметтеу» принципі).

Қазіргі заманғы медицина, биология, генетика және тиісті биомедициналық технологиялар тұқым қуалаушылықты болжау және басқару проблемасына, ағзаның өмірі мен өлімінің проблемасына, адам ағзасының функцияларын тіндік, жасушалық және субжасушалық деңгейде бақылауға жақындады. Сондықтан пациенттің жеке тұлға ретінде құқықтары мен бостандықтарын сақтау, пациенттің құқықтарын сақтау (таңдау құқығы, ақпарат алу құқығы және т. б.) мәселесі биоэтиканы қоғамдық институт етіп жасаған этикалық комитеттерге жүктелген.

 

Медициналық қызметкердің моральдық жауапкершілігі медициналық этиканың барлық қағидаттарын сақтауды білдіреді.

Медицина қызметкері тұлғасының моральдық қасиеттеріне: сезімталдық, сабырлылық, шыдамдылық, сыпайылық, адалдық, мейірбандық, тілектестік, нәзіктік, мейірімділік, жанашырлық және өзінің қадір-қасиетін сезіну жатады.

Эстетикалық ерекшеліктері: сыпайылық, қарапайымдылық, ұқыптылық, емдеу мекемесінде мерекелік жағдай жасай білу.

Зияткерлік белгілері: кәсіби эрудиция, бақылаушы, диагностикалық және емдік манипуляцияларды логикалық ойлау қабілеті.

Егер медициналық этика жеке дәрігерлік мамандықтың ерекшелігін алып жүрмесе, онда медициналық деонтология сол немесе басқа медициналық мамандыққа негізделген қолданбалы сипатқа ие болады.

Медициналық деонтология - медицина қызметкерінің өз кәсіби міндеттерін орындау кезіндегі этикалық нормалардың жиынтығы, сондай-ақ мінез-құлық қағидалары, пациенттермен психологиялық қарым-қатынастың кәсіби тәсілдері. Осылайша, деонтология - медициналық этиканың құрамдас бөлігі, егер этика - әдіснамалық болса, онда деонтология - әдістемелік ұғым.

Дәрігерлер мен басқа да медицина қызметкерлері арасындағы қарым-қатынас медициналық деонтологияның маңызды бөлігі болып табылады. Бұл қарым-қатынас қаншалықты дұрыс және әдепті құрылатынына, емдеу мекемесіндегі психологиялық климатқа, оның жұмысының сапасына да байланысты. Медициналық ұжымдағы дұрыс қарым-қатынас үшін негіз өзара құрмет, өзара сенім, бір-біріне, әлбетте науқасқа көмек көрсетуге дайын болу болып табылады. Медициналық ұйымда оңтайлы жағдай жасауға, жоғары қызметтік және кәсіби тәртіпті жасауға медбикелер көмектеседі. Жоғары мәдениет пен ұқыптылық, жүрек пен қамқорлық, әдептілік пен ілтипат, өзін – өзі ұстау мен риясыз, адамгершілік - медбикеге қажетті негізгі қасиеттер. Медбике науқастармен және олардың туыстарымен қарым-қатынаста сөз өнерін жақсы меңгеруі, шаралар мен тактика сезімін танытуы, науқас пен дәрігер арасындағы сенім жағдайында барынша күш-жігер жұмсауы тиіс. Дәрігерлер, апа-қарындастар мен кіші медицина қызметкерлері арасындағы қарым-қатынас мінсіз болуы және өзара сенімге негізделуі тиіс. Бұл ретте медицина қызметкерлерінің жұмысы қатаң тәртіпке бағынуы, субординация сақталуы тиіс. Трансфузиологиядағы этика және деонтология басқа медициналық мекемелердегі сияқты. Тек пациенттердің орнына донорды ғана қарастырамыз. Медициналық мекемелерде емделушілердің көмекке мұқтаждығы маңызды ерекшелігі болып табылады, ал қан орталықтарында донорлар – «сыйға» өз қанын беретін дені сау адамдар. Медицина қызметкерлері пациентке, пациенттің жақындары мен туыстарына гемотрансфузия қаупі туралы, қан мен оның компоненттерін құю қажеттілігі туралы немесе қан доноры болу маңыздылығы туралы ақпарат бере білуі тиіс. Құрылған сәттен бастап Қан қызметі өз қызметінде мынадай ережені басшылыққа алады: «Пациентке барынша пайда – донорға ешқандай зиян». Бұл сөздер қан қызметінің гуманистік сипатын жоғары дәрежеде көрсетеді. Қан қызметінің қызметкерлері өз жұмысымен науқастардың өмірін құтқаруға көмектесіп қана қоймай, сондай-ақ донорлық сияқты қоғамдық маңызды іске тарта отырып, дені сау адамдардың ең жақсы қасиеттерін оятуға ықпал етеді. Донор болу шешімі әрбір адамға оңай берілмейді. Тіпті қан орталығына келгенде де, көптеген адамдар қобалжу, қорқыныш сезініп, өз шешімінің дұрыс екендігінен күмәнданады. Мұндай жағдайда персонал тарапынан болған бей-жай немесе, әсіресе жағымсыз қарым-қатынастың кез келген көріністері әлеуетті донорды қан тапсыруға деген ниетінен біржола айнытып жүруі мүмкін. Донор адам өмірін сақтап қалуға ат салысатындықтан, қан орталығы қызметкерлерініңәріптесі болып табылатынын есте сақтау қажет. Қан орталығының қызметкерлеріне кез келген келушіге қатысты барынша көңіл бөліп, шыдамдылық және сыпайыгершілік көрсетіп, донор боламын деп оның қабылданған шешімін нығайтып, рәсімдерді жүргізу кезінде донорға барынша қолайлы жағдай жасау керек. Қарым-қатынас барысында адамдар бір-бірімен алмасатын сөздер ғана емес, сонымен қатар бейвербалды коммуникацияның көптеген құралдары: интонация, ым-қимыл, жағдай, иістер және т. б. маңызды. Тіпті ең дұрыс сөздердің өзі қолайсыз жағдайда немесе жақтырмаған үнмен айтылған болса, адаммен байланыс орнатуға көмектеспейді. Донорлармен қарым-қатынас жасау кезінде қан орталығының қызметкері бейвербальдік коммуникация құралдарын мұқият бақылау керек.

Ғимараттың жағдайы мен қызметкерлердің сыртқы келбеті үлкен маңызға ие болады. Үй-жай келушінің тағы да келгісі келетіндей жағымды болуы керек. Қан орталығында болған кезде келушілер мен донорларға барынша қолайлы жағдай жасауды қамтамасыз ету қажет.

Донорлармен күнделікті қарым-қатынас барысында әртүрлі жағдайлар туындауы мүмкін. Кез келген жағдайда әрбір донормен дұрыс қарым-қатынас жасай білу керек. Қан қызметінің қызметкері донормен қарым-қатынастың басты мақсаты:

- донорға қауіпсіз және жайлы донация процесін өтуге көмектесу;

- донордың қан тапсыру ниетін нығайту;

- басқа адамдарды құтқару үшін өз қанын беретін әрбір адамға құрмет пен алғыс сезімін білдіру екенін есте сақтауы қажет.

 

Қорытынды

Медициналық этика медицина қызметкерлерінен тек кәсіби ғана емес, моральдық тұрғыдан да үнемі жұмыс істеуді талап етеді. Медицина қызметкерлері өз-өзіне ие болуы, жағымсыз эмоцияларды ұстай білуі тиіс. Медицинаның асыл этикалық дәстүрлерін сақтау медициналық деонтологияның басты міндеттерінің бірі болып табылады.

Достық сайттар

Министерство здравоохранения Республики Казахстан

 

Управление здравоохранения КО

 

astana rgp ru

Достық сайттар

blood1

 knf

Жұмыс уақыты

time8.00-13.00 -
Донорларды қабылдау (Дс-Жм)

8.00-16.30 -
Ақылы қызметтер(Дс-Жм)


ҚР Қостанай қаласы, Быковский көшесі, 4 «А»

Қабылдау бөлмесі: 26-63-06

Донорларды жинақтау бөлімі: 8-7142-26-62-74

Біз ұсынамыз

 kmtlc

 kmtlc

 

fms ru